વર્ષાઋતુ
મુદ્દા:
- પ્રસ્તાવના
- વર્ષાનું પૂર્વરૂપ અને આહલાદક આગમન
- પ્રકૃતિનું નવસર્જન અને સૌંદર્ય
- કૃષિજીવન, ગ્રાહ્ય સંસ્કૃતિ અને સજીવ સૃષ્ટિ
- વર્ષાઋતુના ધાર્મિક અને સામાજિક ઉત્સવો
- બાળક અને યુવાવર્ગ માટે આહલાદક અનુભવ
- વર્ષાનું રોદ્ર રૂપ: અતિવૃષ્ટિ અને અનાવૃષ્ટિ
- ઉપસંહાર
"આવ રે વરસાદ, ઘેબરિયો પ્રસાદ,
ઊની ઊની રોટલી ને કારેલાનું શાક."
"ઘનઘોર ઘેરાયા વાદળ આકાશમાં,
મોરલા ટહૂકે રૂડા મધુર સાદમાં."
પ્રસ્તાવના
ભારત એ વિવિધતાઓથી ભરેલો દેશ છે, જ્યાં શિયાળો, ઉનાળો અને ચોમાસું એમ મુખ્ય ત્રણ ઋતુઓ ચક્રાવર્ત રીતે આવે છે. આ બધી જ ઋતુઓમાં 'વર્ષાઋતુ'નું સ્થાન અદ્વિતીય છે. તેથી જ તેને 'ઋતુઓની રાણી' કે 'સૃષ્ટિની સંજીવની' કહેવામાં આવે છે. વૈશાખ અને જેઠ મહિનાના અસહ્ય તાપ, લૂ અને ગરમીથી જ્યારે માનવ, પશુ, પંખી અને વનસ્પતિ આકુળ-વ્યાકુળ થઈ ઊઠે છે, ત્યારે જામી ગયેલા તાપને શમાવવા અને સૃષ્ટિમાં નવો પ્રાણ પૂરી દેવા માટે વર્ષાઋતુનું આગમન થાય છે.
વર્ષાનું પૂર્વરૂપ અને આહલાદક આગમન
વરસાદ આવતા પહેલાં વાતાવરણમાં અનોખો પલટો આવે છે. આકાશમાં કાળાડિબાંગ વાદળોના ઝૂંડ ભેગા થવા લાગે છે. પવનના સુસવાટા સાથે વીજળીના ચમકારા અને વાદળોના ગંભીર ગડગડાટથી આકાશ ગુંજી ઊઠે છે. જ્યારે વરસાદનું પ્રથમ ટીપું તપ્ત ધરતી પર પડે છે, ત્યારે માટીમાંથી આવતી ભીની-મીઠી સોડમ આખી સૃષ્ટિને મંત્રમુગ્ધ કરી દે છે. સુકાઈ ગયેલા વાતાવરણમાં ઠંડકનો અહેસાસ થાય છે.
પ્રકૃતિનું નવસર્જન અને સૌંદર્ય
વરસાદ પડતાં જ પ્રકૃતિ પોતાનું રૌદ્ર રૂપ છોડીને સોળે કળાએ ખીલી ઊઠે છે. જમીન પર સુકાઈ ગયેલું ઘાસ ફરી લીલુંછમ બની જાય છે, જાણે ધરતીમાતાએ "લીલી છમ રેશમી ચાદર" ઓઢી હોય! વૃક્ષો ધૂળ ધોઈને ઉજળા બની જાય છે અને તેમના પર નવાં કુંપળો ફૂટે છે. નદીઓ, નાળાં, તળાવો અને સરોવરો ખળખળ વહેવા લાગે છે. આકાશમાં મેઘધનુષ્યના સાત રંગો પૂરાય છે. મોર પોતાના પીંછા ફેલાવીને ટહુકાર કરે છે અને કળા કરીને નાચે છે. પક્ષીઓનો કલરવ આખા વાતાવરણમાં સંગીત રેલાવે છે.
"કોયલના ટહુકા ને મોરના થનગનાટ,
વર્ષામાં થાય સૃષ્ટિનો અદ્ભુત રણકાર."
કૃષિજીવન અને સજીવ સૃષ્ટિ
ભારત એક કૃષિપ્રધાન દેશ છે. આથી વર્ષાઋતુ ભારત માટે માત્ર એક ઋતુ નથી પરંતુ આર્થિક સમૃદ્ધિનો આધાર છે. વરસાદનું આગમન થતાં જ ખેડૂતોના ચહેરા પર આનંદ અને ઉલ્લાસની લહેર દોડી જાય છે. ખેડૂત પોતે બળદ અને હળ લઈને હરખભેર ખેતરમાં વાવણી કરવા નીકળી પડે છે. વરસાદના પાણીથી જ અનાજ, શાકભાજી અને ફળો પાકે છે, તેથી જ વરસાદને 'અન્નદાતા' કે 'જીવનદાતા' ગણવામાં આવે છે. ખેતરો અને ખાબોચિયાંમાં દેડકાઓનો "ડ્રાઉં-ડ્રાઉં" અવાજ ગુંજવા લાગે છે.
બાળક અને યુવાવર્ગ માટે આનંદની હેલી
વર્ષાઋતુ નાના બાળકોથી લઈને મોટેરાઓ સુધી સૌ કોઈ માટે ઉત્સાહ લઈને આવે છે. વરસાદ શરૂ થતાં જ બાળકો પાણીમાં કાગળની હોડીઓ તરતી મૂકે છે અને છબછબિયાં કરીને "આવ રે વરસાદ" ગાતાં ગાતાં નાચે છે. લોકો ગરમ-ગરમ ભજિયાં, દાળવડાં અને ચાની મજા માણે છે. પ્રકૃતિપ્રેમીઓ માટે આ ઋતુ પ્રવાસ અને પહાડી વિસ્તારોની મુલાકાત લેવાનો ઉત્તમ સમય બની રહે છે.
ઉપસંહાર
"ભીની માટીની મહેક, મોરનો ટહુકાર,
લઈને આવે વર્ષા, ખુશીઓનો અંબાર."
અતિવૃષ્ટિ કે અનાવૃષ્ટિ જેવી કુદરતી આપદાઓને બાદ કરતાં, વર્ષાઋતુ વિના પૃથ્વી પર જીવનની કલ્પના શક્ય જ નથી. વર્ષા એ પ્રકૃતિનો નવસર્જનનો ઉત્સવ છે. તે ધરતીની તરસ બુઝાવીને આખી જીવસૃષ્ટિમાં નવો સંચાર કરે છે. આથી જ વર્ષાઋતુ એ સૌના હૃદયમાં વિશેષ સ્થાન ધરાવતી સર્વપ્રિય ઋતુ છે.
0 Comments